Viêm tụy cấp – Wikipedia tiếng Việt

Viêm tụy cấp (acute pancreatitis) là tình trạng viêm đột ngột của
tuyến tụy. Biểu hiện có thể nhẹ nhàng nhưng cũng có thể nặng nề với đáp ứng viêm hệ thống, rối loạn chức năng đa cơ quan và đe dọa mạng sống.

Ở những nước phương Tây, sỏi mật và lạm dụng rượu là nguyên do của 80 % những trường hợp viêm tụy cấp phải nhập viện. [ 1 ]. Ở Việt nam, ngoài nguyên do tầm cỡ như trên thì còn có một nguyên do quan trọng khác là do giun chui ống mật-tụy. Viêm tụy cấp do sỏi mật thường gặp ở phụ nữ nhiều hơn phái mạnh. Liệu viêm tụy cấp có ảnh hưởng tác động gì đến những bệnh lý mạn tính tương quan đến sau này ( như đái tháo đường ) hay không vẫn chưa xác lập chắc như đinh .

Yếu tố rủi ro tiềm ẩn gây bệnh[sửa|sửa mã nguồn]

Sinh lý bệnh[sửa|sửa mã nguồn]

Bình thường tụy ngoại tiết bài tiết dịch tụy, dịch này theo ống tụy ( ống Wirsung ) đổ vào khúc 2 tá tràng. Dịch tụy chứa những enzyme tiêu hóa có năng lực tiêu hủy chỉnh cả tụy. Tụy có 1 số ít những chính sách nhằm mục đích tránh hiện tượng kỳ lạ tự tiêu này. Đầu tiên những protein được chuyển thành dạng tiền enzyme được dự trữ ở những ngăn đặc biệt quan trọng nhờ cỗ máy Golgi. Dịch tụy được bài tiết dưới dạng bị bất hoạt. Trên đường từ ống tụy đổ vào tá tràng và khi vào tá tràng, những enzyme tiêu hóa này được hoạt hóa. Tắc nghẽn đường lưu thông dịch tụy do viên sỏi từ đường mật rơi xuống ( vị trí thường ở cơ vòng Oddi ) hoặc do giun từ ruột chui ngược lên sẽ làm ứ đọng dịch trong lòng ống tụy. Nếu ùn tắc trong thời điểm tạm thời thì tổn thương thường số lượng giới hạn và được hồi sinh nhanh nhưng nếu ùn tắc lê dài thì những enzyme được hoạt hóa này sẽ tích tụ ngày càng nhiều trong tụy nhiều hơn chất ức chế .

Lượng enzyme được hoạt hóa sẽ tấn công làm tổn thương và gây viêm tụy nặng nề. Các chất hóa học giải phóng ra trong quá trình hoạt hóa này có tác dụng như các chất hóa ứng động gây tụ tập các tế bào viêm. Các bạch cầu trung tính được hoạt hóa sẽ làm nặng nề hơn tình trạng tổn thương do bài xuất các superoxide và các enzyme tiêu protein (cathepsin B, D và G; collagenase, elastase. Cuối cùng, đại thực bào sẽ bài tiết các cytokine gây nên viêm tại chỗ cũng như hội chứng đáp ứng viêm hệ thống trong trường hợp nặng. Các cytokine tham gia sớm vào quá trình này là TNF alpha, interleukin-6 và interleukin-8. [2]

Việc dùng những thức uống chứa cồn lượng nhiều, liên tục và lê dài sẽ làm cho những ống tụy nhỏ bên trong tụy trở nên hẹp hơn và hoàn toàn có thể bít tắt gây nên viêm tụy. Cơn viêm tụy cấp hoàn toàn có thể Open sau một lần dùng cồn quá nhiều hoặc sau một bữa ăn thịnh soạn .
Đau là tín hiệu đặc trưng gợi ý nhất. Hầu hết bệnh nhân viêm tụy cấp đều có đau bụng kinh hoàng vùng thượng vị, dưới mũi kiếm xương ức. Đau thường lan ra sau. Hiếm gặp hơn, đôi lúc đau Open ở vùng hạ vị. Nếu viêm tụy cấp do sỏi mật hoặc do giun thì đau thường Open bất thần và nhanh gọn đạt đến cường độ kinh hoàng chỉ trong vòng vài phút. Đau hoàn toàn có thể sống sót liên tục trong vòng vài ngày .

Ho, cử động mạnh, thở sâu đều làm tăng đau. Tư thế ngồi xổm hoặc nằm phủ phục (tư thế Hồi giáo) có thể giảm đau phần nào. Thể trạng bệnh nhân có thể thay đổi rõ trong viêm tụy cấp.

Nhiễm trùng, trong viêm tụy cấp do rượu nhiễm trùng thường đến muộn sau 5-7 ngày do bội nhiễm. Trong thể nặng xuất huyết hoại tử các triệu chứng toàn thân nặng nề với hội chứng nhiễm trùng nhiễm độc, bụng chướng và đau lan rộng có thể có dấu bụng ngoại khoa. Ngoài ra còn có dấu xuất huyết nội hay các mảng bầm tím ở quanh rốn hay vùng hông (dấu Cullen và Turner).[3]

Các tín hiệu khác đi kèm gồm :

  • Sưng và tăng cảm giác đau thành bụng
  • Buồn nôn
  • Nôn mửa
  • Bụng chướng
  • Sốt
  • Mạch nhanh
  • Vàng da

Trong những trường hợp nặng, bệnh nhân hoàn toàn có thể biểu lộ mất nước và hạ huyết áp. Các cơ quan như tim, phổi, thận hoàn toàn có thể bị rối loạn công dụng. Nếu Open chảy máu trong tụy ( thể hoại tử xuất huyết ) thì bệnh nhân dễ rơi vào sốc vào đôi lúc tử trận [ 4 ] Lưu trữ 2007 – 01-07 tại Wayback Machine .

Nếu viêm tụy cấp do sỏi mật hoặc do giun thì đau thường xuất hiện đột ngột và nhanh chóng đạt đến cường độ dữ dội chỉ trong vòng vài phút. Đau có thể tồn tại liên tục trong vòng vài ngày.”

Tổn thương tụy cấp hoàn toàn có thể tạo điều kiện kèm theo cho những enzyme hoạt hóa và những chất độc như cytokine tràn ra ngoài tụy và đổ vào ổ bụng. Tại đây chúng gây nên những kích thích và gây viêm lớp màng lót của ổ bụng ( viêm phúc mạc ) hay những cơ quan. Enzyme hoạt hóa và những cytokine cũng hoàn toàn có thể được hấp thu từ ổ bụng vào mạch bạch huyết và sau đó vào máu gây nên hạ huyết áp và tổn thương những cơ quan bên ngoài ổ bụng như phổi. Phần bài tiết insulin của tụy thường ít bị tổn thương. [ 5 ]. Các biến chứng thường gặp gồm có [ 6 ] Lưu trữ 2006 – 09-25 tại Wayback Machine :

1.giảm thể tích máu: Có thể gây ra hội chứng đông máu nội mạch (CIVD) như trong trường hợp viêm ruột xuất huyết hoại tử.

2. hoại tử tụy: Nhiễm trùng nặng, sốt cao 39 – 400C kéo dài trên 1 tuần, vùng tụy rất đau, khám có mảng gồ lên rất đau, xác định bằng siêu âm hay chụp cắt lớp tỷ trọng.

3.nang giả tụy: Vào tuần thứ 2 – 3, khám vùng tụy có khối ấn căng và tức, amylase còn cao 2 – 3 lần, siêu âm có khối echo trống, chụp cắt lớp tỷ trọng có dấu hiệu tương tự.

Báng do thủng hay vỡ ống tụy hay nang giả tụy vào ổ bụng trong trường hợp viêm tụy cấp xuất huyết do hoại tử mạch máu làm xuất huyết trong ổ bụng.

4. suy hô hấp cấp: Có tràn dịch nhất là đáy phổi trái, xẹp phổi hay viêm đáy phổi trái biến chứng nặng nề nhất là hội chứng suy hô hấp ở người lớn.

5. suy thận cấp: Thiểu hay vô niệu do suy thận chức năng do giảm thể tích tuần hoàn, hoại tử thận và thượng thận là một biến chứng ít gặp do viêm lan từ tụy. Viêm tắc tĩnh mạch và động mạch thận là biến chứng nằm trong bệnh cảnh chung của viêm tắc mạch.

6. liệt ruột co nặng

7.sock nhiễm độc: Giảm huyết áp hay sốc mà nguyên nhân do phối hợp nhiều yếu tố nhiễm trùng nhiễm độc, xuất huyết và thoát dịch.

8. nhiễm trùng huyết…

9.Tiêu hóa: Viêm loét dạ dày tá tràng cấp, như là một biến chứng Stress do đau hay nhiễm trùng, nhiễm độc và thường biểu hiện dưới dạng xuất huyết. Thuyên tắc tĩnh mạch cửa.

Mặc dù tín hiệu lâm sàng có giá trị gợi ý nhưng chẩn đoán xác lập không hề dựa vào lâm sàng vì thường hay nhầm lẫn với những bệnh lý khác .

Khám lâm sàng[sửa|sửa mã nguồn]

Hỏi bệnh hoàn toàn có thể xác lập những yếu tố rủi ro tiềm ẩn gây viêm tụy ở trên. Khám hoàn toàn có thể phát hiện vị trí đau ở đầu tụy hay đuôi tụy. Khám cũng nhằm mục đích phát hiện những biến chứng của viêm tụy cấp .

Không có một xét nghiệm máu nào đặc hiệu cho chẩn đoán viêm tụy cấp, tuy nhiên kết hợp các xét nghiệm này sẽ nâng cao giá trị của từng xét nghiệm.

  • Amylase: nồng độ amylase huyết thanh ở bệnh nhân viêm tụy cấp thay đổi theo mức độ tổn thương tụy tuy nhiên không có sự tương quan chặt chẽ lắm. Thường nồng độ amylase huyết thanh bắt đầu tăng 12 giờ sau khi có triệu chứng đầu tiên và đạt đến nồng độ cao nhất sau khoảng 12 đến 72 giờ. Tuy nhiên một số bệnh lý không viêm tụy khác cũng có thể làm tăng men này.
  • Lipase: Bắt đầu tăng khoảng từ 4 đến 8 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng và đạt đỉnh sau 24 giờ. Lipase giảm dần trong khoảng từ 8 đến 12 ngày.
  • Trypsin/Elastase: Có thể được xem là xét nghiệm huyết thanh chính xác nhất trong chẩn đoán viêm tụy cấp [7] Lưu trữ 2006-09-25 tại Wayback Machine.
  • Chụp X quang không chuẩn bị: thường ít có giá trị và ít khi dùng.
  • Siêu âm: Là một xét nghiệm sử dụng rộng rãi và cũng có độ tin cậy khá cao nếu tay nghề người là siêu âm tốt. Tuy nhiên trong trường hợp bụng chướng hơi, siêu âm rất khó khảo sát tụy.
  • Chụp cắt lớp vi tính (CT): là phương pháp rất có giá trị hiện nay, đặc biệt là chụp có cản quang.
  • Biện pháp làm giảm tiết dịch tụy, hạn chế tổn thương tiếp diễn: đặt ống thông mũi-dạ dày hút liên tục hoặc ngắt quãng, sử dụng các thuốc như ức chế receptor H2, atropine, glucagon, somatostatin, calcitonin.
  • Ngăn ngừa bội nhiễm: dùng một trong các kháng sinh ampicillin, cefuroxxime, ceftazidime kết hợp với amikacine và metronidazole.
  • Truyền huyết tương tươi đông lạnh để ức chế protease
  • Nuôi ăn hoàn toàn bằng đường tĩnh mạch: cũng nhằm hạn chế bài tiết dịch tụy.
  • Rửa ổ phúc mạc để loại bỏ chất độc.
  • Điều trị các biến chứng: chủ yếu là điều trị nâng đỡ.

Trong viêm tụy cấp thể nặng, chụp CT hoàn toàn có thể giúp ích cho tiên lượng đúng mực. Nếu trên hình ảnh CT, tụy chỉ bị phù nề thì tiên lượng rất tốt. Tuy nhiên nếu có hình ảnh hoại tử lan tỏa thì tiên lượng rất dè dặt .Trong viêm tụy mức độ nhẹ, tử trận chỉ vào khoảng chừng 5 %. Nhưng nếu viêm tụy cấp kèm với xuất huyết và hoại tử nhiều hoặc có hội chứng cung ứng viêm mạng lưới hệ thống thì tử trận hoàn toàn có thể lên đến 10-50 % [ 8 ]. Trong những ngày đầu, tử trận thường do suy tính năng những cơ quan như tim, phổi, thận. Tử vong sau tuần tiên phong thường do nhiễm trùng. Thật sự, nhiễm trùng thứ phát là nguyên do gây tử trận thường gặp nhất trong viêm tụy cấp. [ 9 ], [ 10 ] Lưu trữ 2006 – 09-25 tại Wayback Machine .

ĐÁNH GIÁ post
Bài viết liên quan

Tư vấn miễn phí (24/7) 094 179 2255