Sông Hudson – Wikipedia tiếng Việt

Dòng sông ở bang Thành Phố New York, Hoa Kỳ
Bài này viết về sông ở Thành Phố New York và New Jersey. Đối với những định nghĩa khác, xem Sông Hudson ( xu thế )

Sông Hudson là một con sông dài 315 dặm (507 km) chảy từ phía bắc đến phía nam chủ yếu qua phần phía đông tiểu bang New York ở Hoa Kỳ. Dòng sông này bắt nguồn từ các khối núi Adirondack thuộc Upstate New York và chảy về phía nam qua thung lũng Hudson đến vịnh Thượng New York nằm giữa thành phố New York và thành phố Jersey, cuối cùng chảy vào Đại Tây Dương ở cảng New York. Tại đầu phía nam, sông Hudson đóng vai trò là ranh giới chính trị giữa các bang New Jersey và bang New York. Xa hơn về phía bắc, dòng sông là ranh giới địa phương giữa một số quận ở New York. Nửa dưới sông Hudson là cửa sông thủy triều với có độ sâu lớn hơn vùng nước mà sông chảy vào, chứa vịnh Hudson, một cửa vào được hình thành trong thời kỳ Băng hà Đệ Tứ ở Bắc Mỹ gần đây nhất, ước tính khoảng từ 26.000 đến 13.300 năm trước. Dòng chảy của sông Hudson thay đổi hướng theo thủy triều, ngay cả với các khu vực nằm xa về phía bắc đến thành phố Troy, New York.

Sông Hudson được đặt theo tên của Henry Hudson, một thủy thủ người Anh làm việc cho công ty Đông Ấn Hà Lan, và là người đã khám phá ra dòng sông vào năm 1609, và sau đó là vịnh Hudson ở Canada, cũng được đặt tên này. Trước đây, nhà thám hiểm người Ý Giovanni da Verrazzano từng quan sát sông Hudson khi đang chèo thuyền cho Vua François I của Pháp vào năm 1524, và là người châu Âu đầu tiên được biết đến đã đi vào Vịnh Thượng New York, nhưng lúc đó Verrazzano xem nơi này chỉ là một cửa sông. Người Hà Lan gọi con sông là sông Bắc – với sông Delaware được gọi là sông Nam – và dòng sông có vai trò xương sống đối với thuộc địa Hà Lan ở Tân Hà Lan. Hudson là nơi các khu định cư thuộc địa tập trung vây quanh, và có tầm quan trọng chiến lược như là một cửa ngõ đi vào nội địa Hoa Kỳ, dẫn đến nhiều năm cạnh tranh giữa người Anh và người Hà Lan về quyền kiểm soát dòng sông và thuộc địa.

Trong suốt thế kỷ 18, thung lũng sông và dân cư nơi đây là chủ đề và nguồn cảm hứng của nhà văn Washington Irving, tác giả người Mỹ tiên phong được quốc tế khen ngợi. Vào thế kỷ 19, khu vực này đã truyền cảm hứng cho phe phái thẩm mỹ và nghệ thuật trường học sông Hudson thuộc chủ đề tranh cảnh sắc, một phong thái mục vụ của Mỹ, cũng như những khái niệm về chủ nghĩa môi trường tự nhiên và vùng hoang dã. Hudson cũng là cửa ra phía đông của kênh đào Erie, được hoàn thành xong vào năm 1825 và là một huyết mạch giao thông vận tải quan trọng của Hoa Kỳ vào đầu thế kỷ 19 .

Dòng sông được gọi là Ca-ho-ha-ta-te-a (có nghĩa là “con sông”)[5] theo cách gọi của liên minh Iroquois, và nó được biết đến có tên là Muh-he-kun-ne-tuk (“dòng sông chảy hai chiều” hay “vùng nước không bao giờ tĩnh lặng”[6]) theo cách gọi của bộ lạc Mohican, những người trước đây từng sinh sống cả hai bờ ở phần hạ lưu sông. Ý nghĩa của tên Mohican bắt nguồn từ phạm vi thủy triều dài của sông. Bộ lạc Da đỏ Delaware (Bartlesville, Oklahoma) xem người Mohican có quan hệ họ hàng gần, là một phần của người Lenape,[7] và do đó, người Lenape cũng tuyên bố rằng sông Hudson là một phần của lãnh thổ tổ tiên của họ, hay còn được gọi là Muhheakantuck.[8]

Tên châu Âu đầu tiên của sông Hudson là Rio San Antonio, do nhà thám hiểm người Bồ Đào Nha Estêvão Gomes đặt tên khi ông làm việc ở Tây Ban Nha và cũng là người đã khám phá bờ biển Trung Đại Tây Dương vào năm 1525.[9] Một tên khác ban đầu của sông được người Hà Lan sử dụng là Rio de Montaigne.[10] Sau này, họ thường gọi dòng sông là Noortrivier, hoặc “sông Bắc”, trong khi đó sông Delaware được gọi là Zuidrivier, hay “sông Nam”. Ngoài ra, sông Hudson còn có những cái tên không phổ biến khác đó là Manhattes rieviere “sông Manhattan”, “Groote Rivier” “sông Lớn”, và de grootte Mouritse Reveere , hay “sông Mouritse Lớn” (Mourits là tên của một dòng họ ở Hà Lan).[11]

Cho đến đầu những năm 1900, tên tiếng Anh ” North River ” là tên gọi của dòng sông ở vùng đô thị Thành Phố New York, sau đó việc sử dụng không phổ cập vẫn tiếp nối cho đến lúc bấy giờ. [ 12 ] Liên lạc vô tuyến trong giao thông vận tải luân chuyển thương mại vẫn sử dụng tên gọi này, đặc biệt quan trọng là ở vùng sông Tappan Zee. [ 13 ] [ 14 ] Thuật ngữ này cũng liên tục được dùng để đặt tên cho những hạ tầng ở vùng phía nam của con sông, ví dụ như cầu tàu sông Bắc, đường hầm sông Bắc, và khu vui chơi giải trí công viên bang Riverbank. Người ta tin rằng map do nhà map học John Carwitham tạo ra vào năm 1740 là map tiên phong sử dụng tên sông Hudson. [ 14 ] Cửa sông Hudson ( màu vàng ), nằm giữa thành phố Jersey và thành phố Thành Phố New York

Năm 1939, tạp chí Life mô tả dòng sông là “America’s Rhine”, khi so sánh nó với 40 dặm (64 km) thung lũng trung lưu thượng sông Rhein ở Trung và Tây Âu.[15]

Hudson chứa nhiều đoạn sông ( khúc sông ) có tên lịch sử dân tộc riêng, theo đó những nhà thám hiểm và người định cư người Hà Lan tiên phong đã thiết lập nhiều đoạn sông. Các điều kiện kèm theo đi thuyền trên sông là giống nhau ở toàn bộ những đoạn, và tên những đoạn sông thường được sử dụng cho đến khi tàu hơi nước trở nên thông dụng. Tính từ nam đến bắc, sông Hudson có chứa những đoạn, đoạn Great Chip, Tappan Zee, vịnh Haverstraw, đoạn thuộc Seylmakers, Crescent hay đoạn thuộc Cook, đoạn thuộc Hoge hay High, đoạn Martyr hay Martelaire, đoạn thuộc Fisher, Lange Rack hay đoạn Long, Vasterack hay đoạn Vaste, Kleverack hay Claverack, Backerack hay đoạn thuộc Baker, đoạn thuộc Jan Playsier, và đoạn thuộc Hart hay Hunter. [ 16 ] : 10

Sông Hudson Thượng[sửa|sửa mã nguồn]

Sông Hudson Hạ[sửa|sửa mã nguồn]

Địa lý và lưu vực sông[sửa|sửa mã nguồn]

Theo những thuật ngữ địa chất, sông Hudson nhiều lúc được gọi là cửa sông. Trong thời kỳ Băng hà Đệ Tứ gần đây, sự triệt thoái của băng giá Wisconsin đã làm mực nước biển dâng cao, hình thành một vịnh hẹp nhấn chìm vùng đồng bằng ven biển và đưa nước mặn xấm lấn phía trên cửa sông. Đáy sông cũ bị xói mòn sâu bên ngoài hẻm núi Hudson, đường bờ lúc bấy giờ, và là một khu vực có nhiều cá. Trước kia, đáy sông được phân định rõ ràng nằm bên dưới những vùng nước Đại Tây Dương, lê dài đến rìa thềm lục địa. [ 17 ] Kết quả của thời kỳ băng hà và mực nước biển dâng cao, phần nửa dưới của sông Hudson lúc bấy giờ là cửa sông, gồm có vịnh Hudson. Vịnh hẹp này được ước tính đã hình thành từ 26.000 đến 13.300 năm trước. [ 18 ]Dọc theo dòng sông, những vách dựng đứng được tạo nên từ những loại đá như đá bazan biến chất hay đá diabaz. Trong khi đó, những cao nguyên chứa đa phần là đá hoa cương và gneis với đá lửa xâm nhập ; và từ Beacon đến Albany là đá phiến sét và đá vôi, hay hầu hết là đá trầm tích. [ 16 ]

Eo biển thủy triều The Narrows rất có khả năng được hình thành cách đây khoảng 6.000 năm vào cuối thời kỳ băng hà cuối cùng. Xưa kia, đảo Staten và Long Island từng nối liền với nhau, ngăn không cho sông Hudson xuyên qua eo biển Narrows để kết thúc dòng chảy và đổ vào biển. Vào lúc đó, sông Hudson đổ ra Đại Tây Dương theo dòng chảy lệch về hướng tây nhiều hơn, qua các phần của miền bắc New Jersey ngày nay, dọc theo sườn phía đông của dãy núi Watchung đến Bound Brook, New Jersey và sau đó đổ vào Đại Tây Dương qua vịnh Raritan. Sự tích tụ nước ở Vịnh Thượng New York cuối cùng đã giúp sông Hudson phá vỡ khối đất liền trước đó nối liền đảo Staten và Brooklyn để tạo thành eo biển Narrows như ngày nay. Thông qua lộ trình hiện tại giữa New Jersey và Thành phố New York, sông Hudson đã có một tuyến đường ngắn hơn đến Đại Tây Dương.[5] [19]

Trầm tích lơ lửng ( suspended sediment ), hầu hết gồm có đất sét bị xói mòn từ trầm tích băng và những hạt hữu cơ, hoàn toàn có thể được tìm thấy rất nhiều ở dòng sông. Sông Hudson có lịch sử vẻ vang xói mòn tương đối ngắn, vì thế dòng sông không có đồng bằng bồi đắp lớn gần cửa sông. Khác với đa phần những cửa sông khác ở Hoa Kỳ, sự thiếu vắng trầm tích ở hành lang cửa số Hudson là rất đáng kể. Xung quanh cảng Thành Phố New York, trầm tích cũng chảy vào cửa sông từ đại dương khi dòng chảy của dòng sông hướng về phía bắc. [ 20 ]

Thời kỳ tiền Colombo[sửa|sửa mã nguồn]

Khám phá và thuộc địa hóa[sửa|sửa mã nguồn]

Cách mạng Mỹ[sửa|sửa mã nguồn]

Trường học sông Hudson[sửa|sửa mã nguồn]

Thế kỷ 19[sửa|sửa mã nguồn]

Thế kỷ 20 và 21[sửa|sửa mã nguồn]

Giao thông vận tải đường bộ và giao lộ[sửa|sửa mã nguồn]

Trầm tích ở sông Hudson chứa một lượng lớn những chất ô nhiễm, tích tụ trong nhiều thập kỷ từ việc thải chất thải công nghiệp, những xí nghiệp sản xuất giải quyết và xử lý nước và dòng nước thoát từ những đô thị. Tuy nhiên, xét về mặt tổng thể và toàn diện, chất lượng nước ở sông đã được cải tổ đáng kể từ thập niên 1990. [ 20 ]

Hệ động thực vật[sửa|sửa mã nguồn]

Sinh vật phù du[sửa|sửa mã nguồn]

Một con chim sẻ nhà vị thành viên trên sông HudsonĐộng vật phù du ở sông Hudson rất đa dạng chủng loại, xuất hiện ở cả vùng nước ngọt và nước mặn, và phân phối nguồn thức ăn quan trọng cho ấu trùng và cá con. [ 20 ]

Động vật không xương sống[sửa|sửa mã nguồn]

Vùng đáy hồ chứa những loài sinh vật có năng lực sinh sống trong những môi trường tự nhiên đáy mềm. Các vùng nước ngọt là nơi trú ngụ của những loài động vật hoang dã gồm có ấu trùng ruồi Chironomidae, giun Oligochaeta, ấu trùng ruồi săn mồi và những loài trong bộ Giáp xác chân hai loại. Trong khi đó, những vùng nước mặn thì có nhiều những loài giun Ngành Polychaete, động vật hoang dã chân đốt và 1 số ít loài nhuyễn thể như trai. Những loài sinh vật này đào hang trong lớp trầm tích và giúp đẩy nhanh quy trình phân hủy chất hữu cơ. Cua xanh Đại Tây Dương là một trong những động vật hoang dã không xương sống có kích cỡ lớn hơn. Phạm vi sinh sống của chúng số lượng giới hạn ở phía bắc. [ 20 ]Toàn bộ Hudson từng trở nên đông đúc hơn rất nhiều với những loài thân mềm hai mảnh vỏ ăn huyền phù địa phương. Trai nước ngọt rất thông dụng ở vùng nước nông ( limnetic zone ), nhưng quần thể của chúng đã giảm trong nhiều thập kỷ, hoàn toàn có thể do thiên nhiên và môi trường sống bị biến hóa và do bị vẹm ngựa vằn xâm lấn. Các mảng hàu từng tràn ngập ở vùng nước mặn, nhưng hiện đã giảm bớt do ô nhiễm và khai thác. [ 20 ] Theo Chương trình Cửa sông Hudson NYSDEC, người ta tìm thấy trên sông Hudson có khoảng chừng 220 loài cá, trong đó có 173 loài địa phương. [ 21 ] Đánh bắt cá với mục tiêu thương mại từng rất phổ cập, tuy nhiên hầu hết hình thức đánh bắt cá đã ngừng hoạt động giải trí vào năm 1976 do ô nhiễm ; tuy nhiên 1 số ít ít hình thức vẫn còn sống sót cho đến thời nay. Cá trích mình dày Mỹ là loài cá vây tay duy nhất được được cho phép khai thác vì doanh thu, nhưng với số lượng hạn chế. [ 20 ]

Các hoạt động giải trí[sửa|sửa mã nguồn]

Khu vực đất khu vui chơi giải trí công viên bao quanh phần nhiều sông Hudson ; một số ít khu vui chơi giải trí công viên điển hình nổi bật như khu vui chơi giải trí công viên Battery và khu vui chơi giải trí công viên Bang Tự do tại cửa sông, [ 22 ] khu vui chơi giải trí công viên Riverside ở Manhattan, [ 23 ] khu vui chơi giải trí công viên Điểm Croton, [ 24 ] khu vui chơi giải trí công viên Bang Núi Gấu, [ 25 ] Công viên Bang Vua Bão và cao nguyên Hudson, [ 26 ] khu vui chơi giải trí công viên Bang Hồ Moreau, [ 27 ] và những thượng nguồn của sông Hudson ở Khu vực Hoang dã Đỉnh cao. [ 28 ]Nằm giữa hai hạt Westchester và Rockland, cầu Tappan Zee mới có một con đường dành cho người đi bộ và đi xe đạp điện với chiều dài khoảng chừng 3,6 dặm. Cũng sống sót một con đường khác cũng dành cho người đi bộ và xe đạp điện xa hơn về phía bắc, giữa hai hạt Dutchess và Ulster : Lối đi qua Hudson, có chiều dài một chiều là 1,2 dặm .

Chính quyền cho phép người dân câu cá trên sông Hudson, tuy nhiên Bộ Y tế tiểu bang khuyến cáo không ăn cá đánh bắt từ đập South Glens cho đến đập Liên bang ở Troy. Phụ nữ dưới 50 tuổi và trẻ em dưới 15 tuổi được khuyên là không ăn bất kỳ loại cá nào được đánh bắt ở phía nam đập Thác Palmer ở làng Corinth, trong khi các đối tượng khác được khuyên ăn cá bất cứ nơi nào ở sông Hudson từ một đến bốn bữa mỗi tháng, tùy theo loài cá và địa điểm đánh bắt. Bộ Y tế dẫn chứng nồng độ thủy ngân, PCB, 2,3,7,8-Tetrachlorodibenzodioxin và cadmi là các hóa chất ảnh hưởng đến các loài cá ở những khu vực này.[29][30]

Các loài cá địa phương phổ cập được đánh bắt cá với mục tiêu vui chơi gồm có cá vược sọc ( trước kia là loài cá thương mại chính, nay thì chỉ được những người câu cá khai thác hợp pháp ), cá nheo Mỹ, ameiurus catus, ameiurus nebulosus, cá rô vàng và morone americana. Cá vược miệng rộng và micropterus dolomieu cũng thông dụng, và là điểm trung tâm của những giải đấu bắt-và-thả cá. [ 20 ]

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

ĐÁNH GIÁ post
Bài viết liên quan

Tư vấn miễn phí (24/7) 094 179 2255