Dược thảo: Cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình 5 “đúng”

Định danh thuốc điều trị

Theo từ điển mở Wikipedia, thuốc là hóa chất dùng để điều trị, chữa lành, ngăn ngừa, chẩn đoán bệnh, hoặc dùng để nâng cao thể lực và trí lực. Các sinh chất vốn có trong khung hình nhưng được đưa thêm từ ngoài vào cũng được gọi là thuốc, ví dụ : những hóc-môn insulin, steroid, vitamin .., những chiết xuất chất đạm, chiết xuất nhau thai, tổ chức triển khai gan … Thuốc điều trị có hai nguồn gốc : một là những dẫn chất, chiết xuất từ nguồn gốc tự nhiên hóa chất vô cơ, hữu cơ có từ khoáng, động và thực vật, và hai là hợp chất được những hãng bào chế tổng hợp trong phòng thí nghiệm sinh dược. Dược thảo: Cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình 5 "đúng" - 1

Dù từ nguồn dẫn xuất nào, khi sử dụng thuốc cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình 5 “đúng” bắt buộc là: đúng căn bệnh, đúng dạng thuốc, đúng liều lượng, đúng liệu trình và đúng cách dùng, thiếu chắc chắn có hại.

Trong vạn vật thiên nhiên, có nhiều món ăn thực vật có chứa những hợp chất sinh học có công dụng như một vị thuốc và tất cả chúng ta có hai cách sử dụng : một là làm thức ăn dưới dạng thực phẩm tính năng và hai là chiết xuất dược chất tinh lọc để làm thuốc chữa bệnh. Ví dụ : Rau má là một loại rau thông thường, hoàn toàn có thể dùng làm thực phẩm tính năng để thanh nhiệt giải độc và cũng hoàn toàn có thể chiết xuất những glycosid asiaticosid và centellosid để sản xuất dược phẩm da liễu quý Madecassol.

ABC vài loại dược thảo và dược phẩm thông dụng

*Cà độc dược

Cà độc dược, mạn đà la, tên khoa học là Datura metel, thuộc họ Cà ( Solanaceae ) trong cây, lá và hột có chứa nhiều alkaloid, đa phần là scopolamin, hyoscyamin, atropin và những saponin, flavonoit, tanin …. Tác dụng dược lý hầu hết của những alkaloid từ cà đọc dược là giãn phế quản, giãn đồng tử, giảm nhu động ruột và dạ dày, giảm co thắt, làm khô nước bọt, dịch vị, mồ hôi … .. Dùng nhiều cà độc dược sẽ có tín hiệu “ no atropine ” : mạch rất nhanh, đồng tử dãn to, mặt đỏ, thần kinh quờ quạng … Biết được điều này, 1 số ít lang vườn gian ác đã cho uống cà độc dược liều cao khiến người bị chó cắn bị “ no atropine ” và lừa gạt rằng con chó chắc như đinh là bị dại !

* Cà phê

Cafein, trimethylxanthine, coffeine, theine, mateine, guaranine, hay 1,3,7 – trimethylxanthine, là alkaloid nhân xanthine chiết trích từ hạt của những loại cafe, trà, hạt cola, ca cao … Cafein có nhiều tính năng dược lý trên : ( 1 ) Hệ thần kinh TW, làm hưng phấn, mất cảm xúc mệt nhọc, buồn ngủ, tăng cường cảm nhận của ngũ quan, tăng phát kiến, minh mẫn ; ( 2 ) Tim mạch, kích thích làm tim đập nhanh, tăng lưu lượng tim và lưu lượng mạch vành, biến hóa huyết áp ; ( 3 ) Hô hấp, kích thích TT hô hấp ở hành não, giãn phế quản và mạch phổi do tính năng trực tiếp trên cơ trơn ; ( 4 ) Trên những cơ quan khác, giãn mạch thận và lợi niệu, tăng tiết acid và enzyme dịch vị. Do đó, cafein được dùng điều trị suy hô hấp, hen, suy tim, phối hợp với thuốc hạ sốt, thuốc kháng histamin .. Cafein còn được sử dụng thoáng đãng trong rất nhiều đồ uống … Dược thảo: Cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình 5 "đúng" - 2 Nhưng dùng nhiều cafein gây căng thẳng mệt mỏi thần kinh, tăng huyết áp, kích thích nhu động ruột gây hộ chứng ruột kích thích IBS, tiểu nhiều, mất ngủ, ức chế, căng thẳng mệt mỏi. Liều chết LD50 của cafein khoảng chừng 10 g, tương tự với hơn 50 tách cafe. Đến nay, chưa có chứng cớ cafein nguy cơ tiềm ẩn đến sức khoẻ, ngay cả những trường hợp sử dụng tiếp tục cafein trong thời hạn dài. Tổ chức Y tế quốc tế WHO không xếp cafein vào nhóm chất gây nghiện, tuy nhiên việc dùng cafein nhiều hoàn toàn có thể dẫn tới sự phụ thuộc vào tâm ý.

* Dâm dương hoắc

Dâm dương hoắc, còn có những tên Cương tiền, Tiên linh tỳ, Tam chi cửu diệp thảo, Khí trượng thảo, Thiên lưỡng kim, Ngưu giác hoa … tên khoa học Epimedium macranthun, họ Hoàng mộc, với khoảng chừng 63 loài khác nhau. Dâm dương hoắc có chứa benzene, icariin, icarisid, linoleic acid, oleic acid palmitic acid, phytosteroids, Quercetin, Quercetin-3-O-b-D, Quercetin-3-O-b-D-glucoside, Tanin, Vitamin A … Theo Đông y, dâm dương hoắc vị cay ngọt, tính ấm, có tác dụng ôn thận tráng dương ( ấm tạng thận âm và khoẻ thận dương khí ), làm mạnh gân xương và khứ phong trừ thấp, thường được dùng để chữa những chứng bệnh như liệt dương, di tinh, tinh lạnh, muộn con, sống lưng đau gối mỏi, gân cốt co rút, bán thân bất toại, tay chân yếu lạnh, phong thấp, tiểu tiện bất cấm … BS Nguyễn Xuân Hướng, nguyên quản trị Hội Đông y Nước Ta và ThS. BS Hoàng Khánh Toàn, Chủ nhiệm khoa Y học truyền thống, Bệnh viện T.Ư Quân đội 108 cảnh báo nhắc nhở, cần phải biết cách bào chế, bốc thuốc và chỉ định liều lượng …. còn cứ nghe thấy thuốc bổ thận tráng dương rồi mua về dùng có khi lại gây liệt dương, nguy hại đến tính mạng con người. Đông y ý niệm về thuốc bổ thận tráng dương là để khỏe mạnh chứ không để tăng hoạt động và sinh hoạt tình dục được nhiều và không phải ai cũng hoàn toàn có thể dùng được dâm dương hoắc : sức khỏe thể chất âm hư hoặc đang mắc những bệnh lý thuộc thể âm hư không nên dùng.

* Dương địa hoàng

Dương địa hoàng, tên khoa học Digitalis, gồm những loại Digitalis lanata Ehr. ( Dương địa hoàng lông ), Digitalis purpurea L. ( Dương địa hoàng tía ) và một số ít loài Digitalis khác, thuộc họ Mõm sói – Scrophulariaceae. Cây có nguồn gốc từ châu Âu, sau được trồng ở nhiều vùng trên cả nước và còn được nhân giống làm cây kiểng. Tất cả những bộ phận cây đều chứa glucoside, trong đó có digitoxin ( 0,15 – 0,79 g / kg lá khô ), gitoxin ( 0,1 – 0,7 g / kg lá khô ) và gitalin, girorin, girotin … Còn có flavonoid, saponin, tanin, inositol, luteolin, acid béo … Với liều dược dụng, những glucoside tim làm cho tim đập chậm lại, sức co bóp tăng lên, ngoài những còn có công dụng lợi tiểu. Nhưng với liều cao, nó gây độc mạnh hoàn toàn có thể làm nghẽn block dẫn truyền điện tim, ngưng tim bất ngờ đột ngột … Đặc biệt, những glucoside tim có khoảng chừng bảo đảm an toàn hẹp. Do đó, dù chỉ định rất sát, rủi ro tiềm ẩn ngộ độc thuốc cũng khá cao từ 8-12 % bẹnh nhân.

* Mã tiền

Mã tiền, phan mộc thiết, tên khoa học Strychnos nuxvomica, Strychnos colubrina, Strychnos lucida Strychnos spireana, họ Loganiaceae, là nguồn những alkaloid có độc tính cao như strychnine, brucin, colubrine và vomicin. Strychnin có công dụng hưng phấn thần kinh, tăng phản xạ do ức chế neuron Rhenshow, tăng cảm xúc võ não.

Đông y dùng hạt mã tiền là thuốc quý trị phong thấp, tê bại chân tay, cắt cơn động kinh,… Tuy nhiên mã tiền rất độc, khi uống phải qua chế biến và dùng từ liều thấp nhất có tác dụng.

* Nấm cựa gà

Nấm cựa gà, Nấm cựa tím, Nấm khoả mạch, tên khoa học Claviceps purpurea ( Fr. ) Tul., thuộc họ Cựa gà Clavicepitaceae, là loại nấm gây bệnh lúa mạch đen ; sợi đâm sâu vào bông lúa mạch non, phá huỷ tế bào của mô cây chủ và phủ ngoài cụm hoa bằng một lớp sợi nấm mềm, màu trắng như bông, khối sợi nấm tăng trưởng thành hạch nấm cứng giống cái cựa gà, màu xám nâu, tím đen. Trong hạch nấm có những alkaloid như ergotasine, ergotamine, ergocornine có tính năng làm co mạch những cơ trơn và cơ tử cung. Dược thảo: Cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình 5 "đúng" - 3 Với liều lượng thấp, chiết xuất từ nấm cựa gà được điều chế thành nhiều loại thuốc thần kinh, tim mạch .. Với liều cao, nấm cựa gà rất độc, hoàn toàn có thể gây nên hoại thư ở đầu ngón tay chân, cơ cứng mạch, mê sảng. Trước đây, khi ăn phải bột lúa mạch nhiễm nấm cựa gà, con người sẽ bị bệnh cựa gà với chuột rút cơ chân tay, hàm sẽ tê dại, rồi thối loét dẫn đến tử trận. Gia súc ăn phải những loại cỏ thuộc họ hòa thảo nhiễm nấm cựa gà cũng bị ngộ độc chết.

* Nhàu (noni)

Cây Nhàu ( Noni ) có tên khoa học Morinda citrifolia, thuộc họ cafe. Có thể sử dụng quả, rễ, lá, hạt cây nhàu để làm thức ăn uống. Có đến 150 chất được tìm thấy trong quả nhàu, trong đó có : Sắt, Canxi, Kẽm, Đồng, Vitamin A, Vitamin C, Vitamin E, Vitamin B1, Vitamin B6, Vitamin B12, Axít Folic, Magie, Phốt pho và nhiều khoáng chất … đặc biệt quan trọng có chất presonine vào dạ dày sẽ thủy phân thành xeronine hoạt động giải trí. Theo Đông y, rễ nhàu có công dụng nhuận tràng, lợi tiểu, làm êm dịu thần kinh, giảm đau nhức, hạ huyết áp, nhuận tràng và lợi tiểu ; lá nhàu có tính năng làm tăng lực, hạ sốt, điều hòa kinh nguyệt. Các nghiên cứu và phân tích sinh hóa cho thấy, quả nhàu có chứa proseronin vào dạ dày chuyển thành seronin có công dụng giảm đau, trợ tiêu hóa, giảm huyết áp, ổn đinhj thần kinh, tăng cường miễn dịch …

* Táo mãng cầu pawpaw

Trong vỏ thân, là và hạt nhiều loại pawpaw có chứa đế 133 hợp chất acetogenin ( ACG ) có độc tính, hoàn toàn có thể dùng để chữa nhiều bệnh nhiễm trùng, nhiễm ký sinh trùng, giun sán, sốt rét … và 1 số ít bệnh ung bướu như ung thư vòm họng, ung thư cổ tử cung, ung thư gan … Trong đó, những chất acetogenins như bullatacin ( A83 ), motrilin ( A95 ), asimicin ( A77 ), trilobacin ( A96 ), annonacin ( A8 ), gigantetronenin ( A108 ) và squamocin ( A73 ) được chứng tỏ rõ ràng là có hiệu suất cao trong việc ngăn ngừa sự tăng trưởng của những tế bào MDR MCF – 7 / Adr một tế bào tương quan đến bệnh lý ung thư. Đã có nhiều nghiên cứu và điều tra khoa học đa TT về hợp chất acetogenin nào dùng cho căn bệnh ung thư nào rất đơn cử, cũng như nghiên cứu và điều tra về độc tính, tính năng phụ của những chất acetogenin khi đem sử dụng trên khung hình con người. Khá nhiều chuyên viên cho rằng acetogenins có triển vọng sẽ trở thành một nguồn cung quan trọng những hợp chất phòng chống ung thư trong tương lai gần. Hiện nay, chiết xuất từ hạt táo mãng cầu được đóng viên Paw Paw Cell-Reg được chỉ định dùng từ 1 – 4 viên mỗi ngày trong bữa ăn. Cần chú ý quan tâm, trong vỏ, lá và hạt pawpaw ngoài acetogenín còn chứa nhiều alkaloids, axit phenolic, proanthocyanidins, tanin, flavonoid … nên khi dùng dịch chiết toàn phần hoàn toàn có thể bị dị ứng và nhiễm những công dụng độc của những hợp chất trên.

* Yohimbine

Yohimbine là một alkaloid có nhân indole chiết tách từ vỏ cây Pausinystalia yohimbe ở Trung Phi. Yohimbin là một thuốc thú y dùng để tăng hưng phấn, đảo ngược an thần ở chó và nai. Yohimbine đã được nghiên cứu và điều tra như thể một điều trị tiềm năng cho rối loạn cương dương ( erectile dysfunction ED ) ở người, thực phẩm tính năng cải tổ năng lực tình dục libido.

Đôi điều bàn luận

Thuốc gốc thực vật cũng có thuộc tính của thuốc

Dù từ nguồn dẫn xuất nào, đã là thuốc điều trị cũng được phân thành 4 nhóm quân, thần, tá, sứ, theo tính năng, vai trò. Ví dụ trong chanh ngoài vitamin C còn có nhiều axit citric, trong ớt ngoài vitamin A còn có casein, capsacin … do đó, uống nhiều nước chanh quá sẽ loét dạ dày, và nhiều nông dân dùng chiết xuất của trái ớt để làm thuốc trừ sâu hữu cơ ( organic pesticide ) để xua đuổi côn trùng nhỏ gây hại cây xanh … Khi sử dụng thuốc cần tuân thủ khắt khe quy trình tiến độ 5 “ đúng ” bắt buộc là : đúng căn bệnh, đúng dạng thuốc, đúng liều lượng, đúng liệu trình và đúng cách dùng. Ở Âu Mỹ, nhiều thực phẩm công dụng từ thực vật khi tung ra thị trường cũng có nhẵn mác, liều lượng. Ví dụ : Chiết xuất từ hạt táo mãng cầu pawpaw được đóng viên Paw Paw Cell-Reg được chỉ định dùng từ 1 – 4 viên mỗi ngày trong bữa ăn ; Chiết xuất từ trái nhàu noni đóng chai chỉ định hằng ngày : trẻ nhỏ, trung niên 30 ml, người cao tuổi 60 ml, bệnh nặng, mãn tính 180 – 240 ml.

Thuốc thực vật cũng là chất ngoại lai

Nên khi đưa vào khung hình con người dù “ 5 đúng ”, nhưng thế nào cũng có một tỷ suất nhỏ công dụng không mong ước ( undesirable effects ), nổi bậc, cần chú ý quan tâm nhất là công dụng gây độc và dị ứng. Quan niệm “ thuốc từ cây trái bảo đảm an toàn, vô hại ” là sai, cần vô hiệu.

Nhiều loại thực vật như lá ngón, nấm cựa gà, cà độc dược… cũng có thể gây chết người. Và ngay cả thuốc bổ vitamin, uống nhiều quá cũng “bổ ngữa” !

TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

ĐÁNH GIÁ post
Bài viết liên quan

Tư vấn miễn phí (24/7) 094 179 2255